Dikmen vadisinde trematodlara ara konaklık yapan yumuşakçaların araştırılması

GİRİŞ ve AMAÇ: Trematodlar, Platyhelminthes şubesi içerisinde yer alan, insan ve hayvan sağlığı açısından önemli olan parazitlerin bulunduğu bir gruptur. Bu grup içerisinde Fasciolidae ve Opisthorchiidae ailelerinde yer alan türlerden bazıları karaciğer kelebekleri olarak adlandırılmakta insanlarda çeşitli organlara yerleşerek hastalık oluşturmakta ve halk sağlığı açısından önem arz etmektedir. Bu parazitler yaşam evrelerini tamamlamak için konak kullanmaktadırlar. Bu sınıf içinde yer alan parazitlerin birinci ara konağı her zaman bir yumuşakça (gastropod)’dır. Yumuşakçalar tatlı su alanlarında yaşamlarına devam ettirmekte olup, bu tatlı su alanlarında yumuşakçaların varlıklarının ve coğrafi konumlarının bilinmesi, hastalıkların yayılımı görmek açısından önem arz etmektedir. Çalışmamızda insanların spor, gezi gibi amaçlarla sık olarak kullandıkları Ankara ili Dikmen Vadisinde trematodlara ara konak rolü üstlenen yumuşakçaların varlığı araştırılması, hastalığın yayılımı dikkate alınarak bölgenin hastalık risk durumunun ortaya konulması ve ara konakların tür düzeyinde isimlendirilmesi yapılaması amaçlanmıştır.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Çalışmamız Haziran-Temmuz 2024 yılında Ankara ilinin Çankaya ilçesinde, Dikmen Vadisinde bulunan yaklaşık 200 metre uzunluğunda 4 metre genişliğinde olan akarsuda gerçekleştirilmiştir. Yumuşakçalar alana haftada iki sefer gitmek sureti ile toplanmıştır. Alanın ve toplanan yumuşakçaların fotoğrafları çekilmiştir. Toplanan örnekler laboratuvarlara getirilerek tür teşhis anahtarlarından faydalanmak sureti ile isimlendirilmiştir. Suyun pH, sıcaklık verileri yerinde ölçülmüş ve mineral düzeyleri için kamu kurumlarından yararlanılmıştır.
BULGULAR: Haftada iki kere gidilmek sureti ile çalışma alanında Physa acuta, Lymnaea stagnalis, Galba truncatula olmak üzere üç farklı ara konak yumuşakça türü saptanmıştır. Lymnaea ailesine ait türler karaciğer kelebekleri için önem arz etmektedir. Physa acuta türünün alanda en fazla bulunan tür olduğu Galba truncatula türünün ise en az sayıda rastlanan tür olduğu görülmüştür. Yumuşakçaların yaşamı için önemli olan, suyun ortalama sıcaklık değeri 24 °C, pH değerinin 7,1 olduğu ölçülmüştür.

TARTIŞMA ve SONUÇ: Tatlı su yumuşakçaları, insan sağlığı açısından trematodlara ara konaklık yapması nedeniyle büyük önem arz etmektedir. Bu yumuşakçaların yaygınlığının ve coğrafi yerlerinin tespit edilmesi ülkemizdeki trematod hastalıklarının risk haritasının belirlenmesi açısından önemlidir. Özellikle insanların aktif olarak kulllandığı yerlerde daha da önem arz etmektedir. Prevalans çalışmalarının ülke genelinde araştırma yapılmayan bölgelerde yapılarak araştırmacılardan elde edilen bulguların birleştirilmesi sağlanmalı, coğrafi bilgi sistemleri oluşturulmalı ve risk altındaki bölgelerde, ara konaklarla mücadele ile insanların sağlığının korunması mümkün olabilmesi sağlanmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Trematod, ara konak, su, halk sağlığı

Investigation of molluscs serving as intermediate hosts for trematodes in Dikmen Valley

INTRODUCTION: Trematodes are a group of parasites that are important for human and animal health within the Platyhelminthes phylum. Some of the species in the Fasciolidae and Opisthorchiidae families within this group are called liver flukes and cause diseases by settling in various organs in humans and are important for public health.The first intermediate host of parasites in this class is always a mollusk (gastropod). Mollusks continue their lives in freshwater areas, and knowing the presence and geographical location of mollusks in these freshwater areas is important in terms of seeing the spread of diseases. İn our study, the presence of intermediate host mollusks was investigated in the stream in the Dikmen Valley, where people are frequently found. Thus, the presence of mollusks that act as intermediate hosts for trematodes that cause different diseases was determined, and the risk level of the area was revealed, thus contributing to the literature.

METHODS: Our study was carried out in June-July 2024 in a stream located in the Dikmen Valley in the Çankaya district of Ankara province. Mollusks were collected by going to the area twice a week. The collected samples were brought to the laboratories and named using the species identification keys found in the literature. The pH and temperature data of the water were measured on site and public institutions were used for mineral levels.
RESULTS: Three different intermediate host mollusk species were identified in the study area: Physa acuta, Lymnaea stagnalis, Galba truncatula. It was observed that Physa acuta was the most abundant species in the area and Galba truncatula was the least abundant species. The average temperature of the water, which is important for the life of mollusks, was measured as 24 °C and the pH value was measured as 7,1.

DISCUSSION AND CONCLUSION: Freshwater mollusks are of great importance in terms of human health because they act as intermediate hosts for trematodes. Determining the prevalence and geographical locations of these mollusks is important in terms of determining the risk map of trematode diseases in our country. Prevalence studies should be conducted in regions where research is not conducted throughout the country, and the findings obtained from researchers should be combined, and geographic information systems should be created, and it is possible to protect people’s health by combating intermediate hosts in regions at risk.

Keywords: Trematod, intermediate host, water, public health